Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który ma na celu poprawę równowagi płci w organach spółek publicznych z siedzibą w Polsce, a także ustawy o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania.

Projekt wdraża do polskiego prawa unijne przepisy dotyczące równowagi płci w organach spółek giełdowych. Celem zmian jest zwiększenie udziału kobiet i mężczyzn w procesach decyzyjnych największych firm notowanych na giełdzie poprzez wprowadzenie przejrzystych zasad wyboru członków zarządów i rad nadzorczych. Rozwiązania te mają wspierać równość szans oraz podnosić jakość zarządzania spółkami.

Jeszcze przed przyjęciem przez Radę Ministrów projektu ustawy wdrażającej dyrektywę Women on Boards, zarząd Klubu Women on Boards spotkał się z Ministrą ds. Równości Katarzyną Kotulą, aby rozmawiać o potrzebie przyspieszenia działań na rzecz zwiększenia reprezentacji kobiet w organach spółek. Podczas spotkania ministra podkreśliła, że wdrożenie dyrektywy jest jednym z priorytetów kierowanego przez nią resortu. Zaledwie dwa tygodnie później staliśmy się świadkami ważnego kroku na drodze do realizacji tych zapowiedzi – Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, otwierając kolejny etap procesu legislacyjnego. W związku z tym przełomowym momentem dla równości w biznesie ministra Katarzyna Kotula przygotowała dla Klubu Women on Boards specjalny komentarz:

- podkreśliła Ministra Katarzyna Kotula.

Kluczowe zmiany i obowiązki spółek

Zwiększenie udziału płci niedostatecznie reprezentowanej

Duże spółki giełdowe będą musiały zapewnić, aby co najmniej jedna trzecia (33 proc.) stanowisk w zarządach i radach nadzorczych była zajmowana przez osoby z płci niedostatecznie reprezentowanej. Tym samym ustawa definiuje minimalny poziom reprezentacji, który ma być konsekwentnie realizowany.

Przejrzyste i niedyskryminacyjne procedury wyboru

Spółki będą zobowiązane stosować jasne i neutralne kryteria wyboru kandydatów. Jeśli dwóch lub więcej kandydatów ma porównywalne kwalifikacje, pierwszeństwo będzie przysługiwać osobie z płci niedostatecznie reprezentowanej, chyba że inne zasady dotyczące różnorodności i niemającego charakteru dyskryminacji prawa uzasadniają wybór kandydata płci przeciwnej.

Polityka równowagi płci

Walne zgromadzenie akcjonariuszy będzie musiało podjąć uchwałę o przyjęciu polityki równowagi płci. Dokument ten będzie określał zasady działań i strategii w zakresie promowania zrównoważonej reprezentacji kobiet i mężczyzn oraz wspierania rozwoju zawodowego członków organów spółki.

Sprawozdawczość i transparentność

Zarządy spółek będą zobowiązane do corocznego sporządzania i publikowania raportów dotyczących udziału kobiet i mężczyzn w zarządzie oraz radzie nadzorczej. Raporty mają zawierać także informacje o środkach podejmowanych w celu utrzymania i zwiększania równowagi płci.

Ochrona praw kandydatów

Kandydaci, którzy uznają, że podczas procesu rekrutacji naruszono wymogi dotyczące polityki równowagi płci, będą mogli dochodzić swoich praw przed sądem. Ustawa przewiduje możliwość ubiegania się o odszkodowanie w przypadku naruszeń.

Nowe przepisy obejmą jedynie duże spółki giełdowe, które zatrudniają co najmniej 250 pracowników i osiągają roczny obrót powyżej 50 mln euro lub mają całkowity bilans roczny przekraczający 43 mln euro. Mikro-, małe i średnie przedsiębiorstwa pozostaną poza zakresem nowej regulacji.

W ustawie przewidziano mechanizmy nadzoru nad przestrzeganiem przepisów oraz możliwość nakładania kar finansowych – do 500 000 zł – w przypadku niewywiązywania się z obowiązków dotyczących polityki równowagi płci. Organy nadzoru będą mogły wydawać zalecenia mające na celu zaprzestanie naruszania przepisów.

Dwa tygodnie temu widziałyśmy się z Panią Ministrą Katarzyną Kotulą i już wtedy zapewniała nas, że w czerwcu projekt ustawy wdrożeniowej będzie procedowany przez Radę Ministrów. W spotkaniu uczestniczyła Kamila Król, prezeska "klubu oraz Sylwia Buźniak, członkini Rady Zarządzającej - "To sukces wielu osób, które od lat konsekwentnie działały na rzecz zwiększenia udziału kobiet w organach decyzyjnych polskich spółek. Dziękujemy Minister ds. Równości Katarzynie Kotuli, parlamentarzystkom i parlamentarzystom wspierającym ten proces, członkiniom Klubu Women on Boards Poland, prezeskom, członkiniom zarządów i rad nadzorczych oraz wszystkim ekspertkom i ekspertom zaangażowanym w budowanie bardziej różnorodnego i efektywnego ładu korporacyjnego w Polsce" - wskazuje Sylwia Buźniak.

Według Kamili Król, to znacznie więcej niż kolejna regulacja – to impuls, który może uruchomić trwałą zmianę rynkową. Choć nowe przepisy obejmą w pierwszej kolejności największe spółki giełdowe, ich wpływ wykracza daleko poza ten segment rynku - "Wierzymy, że rozpoczęty dziś proces stopniowo zmieni standardy zarządzania w całym polskim biznesie. Za kilka lat obecność kobiet w zarządach i radach nadzorczych nie będzie wynikała wyłącznie z wymogów prawnych, lecz stanie się naturalnym elementem nowoczesnego ładu korporacyjnego. To pierwszy krok, ale zarazem początek fundamentalnej zmiany sposobu myślenia o przywództwie i podejmowaniu decyzji w biznesie. Chcemy podkreślić, że jest to efekt wspólnej pracy, dialogu i wieloletniego zaangażowania środowiska kobiet biznesu, które konsekwentnie pokazywało, że różnorodność w procesach decyzyjnych nie jest wyłącznie kwestią równości, ale także jakości zarządzania, odporności organizacji i lepszych decyzji strategicznych" - podkreśla zarząd klubu Women on Boards

Geneza i międzynarodowe przykłady inicjatywy „Women on Boards”

Inicjatywa „Women on Boards” powstała jako odpowiedź na społeczne i gospodarcze wyzwania związane z niskim udziałem kobiet w zarządach i radach nadzorczych firm na całym świecie. Przez wiele lat kobiety były znacząco niedoreprezentowane na najwyższych stanowiskach zarządczych i decyzyjnych, mimo rosnącej liczby wykształconych oraz kompetentnych kobiet na rynku pracy.

Badania wykazały, że brak różnorodności płciowej w zarządach ogranicza potencjał firm i społeczeństw. Liczne analizy naukowe i ekonomiczne potwierdziły, że obecność kobiet w zarządach oraz radach nadzorczych wpływa pozytywnie na funkcjonowanie firm, zwiększając innowacyjność, różnorodność pomysłów oraz poprawiając wyniki finansowe przedsiębiorstw.

W odpowiedzi na te wnioski rozpoczęto kampanie na rzecz zwiększenia udziału kobiet w kierownictwie. W wielu krajach, zwłaszcza w Unii Europejskiej, rządy zaczęły wprowadzać regulacje prawne oraz zalecenia promujące równość płci w biznesie. Inicjatywa „Women on Board” połączyła wysiłki organizacji pozarządowych, środowisk biznesowych oraz instytucji publicznych, dążąc do stworzenia bardziej zrównoważonego i sprawiedliwego rynku pracy.

Norwegia była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził ustawowy obowiązek zapewnienia co najmniej 40% udziału kobiet w radach nadzorczych spółek publicznych. Ustawa została przyjęta w 2003 roku i stopniowo wdrażana do 2008 roku. To zaowocowało znacznym wzrostem liczby kobiet na wysokich stanowiskach w przedsiębiorstwach.

W 2022 roku UE przyjęła dyrektywę (UE 2022/2381) nakładającą na spółki giełdowe obowiązek wprowadzenia minimalnego 33% udziału kobiet w organach zarządczych. Polska właśnie zaczyna wdrażać tę dyrektywę w ramach przyjętego projektu ustawy.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.